Механізми словотворення в азербайджанській та світових мовах: порівняльне морфологічне дослідження

Раміла Фараджова
Анотація

У цій дослідницькій роботі представлено розширене та глибоке порівняльне дослідження механізмів словотворення в азербайджанській мові у зв’язку з кількома основними мовами світу, зокрема англійською, російською, німецькою, турецькою та перською. Розміщуючи азербайджанську мову в ширших міжмовних рамках, дослідження мало на меті з’ясувати як типологічні особливості, так і універсальні закономірності в морфологічних процесах. Методологія інтегрувала когнітивно-морфологічний аналіз, корпусне дослідження, обчислювальне та цифрове моделювання ресурсів, а також міжмовне типологічне порівняння для дослідження морфологічних структур азербайджанської мови. Дослідження показало, що азербайджанська мова зберегла свою основну аглютинативну структуру, розвиваючи гібридні утворення через інтеграцію запозичень та афіксів, демонструючи збільшення частоти змішаних морфологічних ланцюгів у цифрових корпусах та розширення продуктивних афіксаційних моделей у відповідь на лексичний приплив, зумовлений контактами. Емпіричний аналіз показав, що азербайджанська морфологія була одночасно гнучкою та стійкою, здатною генерувати нові лексичні одиниці та адаптуватися до семантичних зрушень у відповідь на соціальний, технологічний та міжкультурний розвиток. Ці висновки підкреслили подвійний характер морфологічної еволюції: вона виявилася універсальною у своїх структурних тенденціях, водночас унікально формуючись культурним та лінгвістичним контекстом азербайджанських носіїв. Розміщуючи азербайджанську морфологію в порівняльному ландшафті світових мов, це дослідження сприяло глибшому розумінню міжмовної креативності, типологічної варіації та взаємодії між морфологією та соціолінгвістичною динамікою, пропонуючи розуміння, актуальне для теоретичної лінгвістики, викладання мов та прикладної лексикографії. Практична цінність цього дослідження полягає в тому, що воно надає лінгвістам, лексикографам, викладачам та розробникам цифрових мовних технологій емпірично обґрунтовані моделі азербайджанського словотворення, які можна безпосередньо застосовувати для складання словників, розробки навчальних програм, автоматизованої обробки морфології та розробки інструментів вивчення природного мови, таких як морфологічні аналізатори та засоби перевірки орфографії

Ключові слова

аглютинативна структура; типологічний контраст; лексичні інновації; контактно-індуковані зміни; афіксальна продуктивність; цифрові корпуси; міжмовна креативність

ЦИТУВАТИ
Farajova, R. (2025). Word-formation mechanisms in Azerbaijani and world languages: A comparative morphological study. International Journal of Philology, 16(3), 48-60. https://doi.org/10.31548/philolog/3.2025.48
Використані джерела
  1. Abdullayeva-Nebiyeva, V. (2025). Cultural determinants and grammatical outcomes in the Azerbaijani: An analysis of sociolinguistic influence on Turkic grammar. Path of Science, 11(4), 4028-4032. doi: 10.22178/pos.116-35.
  2. Beck, D. (2017). The typology of morphological processes: Form and function. In A.Y. Aikhenvald & R.M.W. Dixon (Eds.), The Cambridge handbook of linguistic typology (pp. 325-360). Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/9781316135716.011.
  3. Booij, G. (2018). The construction of words. In B. Dancygier (Ed.), The Cambridge handbook of cognitive linguistics (pp. 229-245). Cambridge: Cambridge University Press doi: 10.1017/9781316339732.016.
  4. British National Corpus. (n.d.). Retrieved from https://www.english-corpora.org/bnc/.
  5. Durkin, P. (Ed.). (2015). The Oxford handbook of lexicography. Oxford: Oxford University Press. doi: 10.1093/oxfordhb/9780199691630.001.0001.
  6. Humboldt-Universität zu Berlin, Institute of Linguistics. (n.d.). Corpus linguistics: Corpora links. Retrieved from https://www.linguistik.hu-berlin.de/en/institut-en/professuren-en/ korpuslinguistik/links-en/korpora_links.
  7. Huseynova, M. (2019). Language contacts of Azerbaijani and Kazakh Turkic languages (on the basis of Azerbaijani dialectologist, academician Mammadaga Shiraliyev’s creative works). Turkic Studies Journal, 1(2), 34-40. doi: 10.32523/tsj.02-2019/2-4.
  8. Ismoilova, C. (2025). The foundations of Turkish word formation: A semantic approach. International Journal of Artificial Intelligence, 1(5), 1581-1583.
  9. Jalilbayli, O.B. (2022). Philosophy of linguistic culture and new perspectives in modern Azerbaijani linguistics. Futurity Philosophy, 1(4), 53-65. doi: 10.57125/FP.2022.12.30.05.
  10. Kornfilt, J. (2002). The Turkic languages (Routledge language family descriptions). Journal of Linguistics, 38(2), 397-439. doi: 10.1017/S0022226702251622.
  11. LópezCouso, M.J. (2016). Corpora and online resources in English historical linguistics. In M. Kytö & P. Pahta (Eds.), The Cambridge handbook of English historical linguistics (pp. 127-145). Cambridge: Cambridge University Press. doi: 10.1017/CBO9781139600231.009.
  12. Milli Arxiv İdarəsi. (n.d.). Publication and use of documents. Retrieved from http://www. milliarxiv.gov.az/az/news/senedlerin-nesri-ve-istifadesi.
  13. Mirzayeva, A. (2021). A phytonymic phraseology and linguocultural features of paremiological units. Langua: Journal of Linguistics, Literature, and Language Education, 4(2), 39-44. doi: 10.5281/zenodo.5540285.
  14. Nasirova, U., Hasanova, S., & Dashdemirova, P. (2023). Phonetic rules in the Azerbaijani language. ASES International Journal of Culture, Art and Literature, 2(1), 33-39. doi: 10.5281/ zenodo.10492377.
  15. National Corpus of Azerbaijani Language. (n.d.). Retrieved from https://korpus.azerbaycandili.az/.
  16. Özenç, B., Ehsani, R., & Solak, E. (2018). MorAz: An open-source morphological analyzer for Azerbaijani Turkish. In E. Blanco & W. Lu (Eds.), Proceedings of the 2018 conference on empirical methods in natural language processing: System demonstrations (pp. 25-29). Brussels: Association for Computational Linguistics. doi: 10.18653/v1/D18-2005.
  17. Plag, I. (2025). Productivity and the mental lexicon. In A.J. Merrison, P. Griffiths & A. Bloomer (Eds.), Language in use (pp. 106-115). London: Routledge.
  18. Rakhimova, G.Y. (2023). Functional semantics of English reduplicative elements. International Journal of Applied Linguistics and Translation, 9(3), 90-92. doi: 10.11648/j.ijalt.20230903.12.
  19. Russian National Corpus. (n.d.). Retrieved from https://ruscorpora.ru/en.
  20. Sokolova, S., Birzer, S., Ignateva, A., & Kibisova, E. (2025). Suffix diversity: Investigating the morphological landscape of Russian loan verbs. Russian Linguistics, 49, article number 17. doi: 10.1007/s11185-025-09324-8.
  21. Toraman, C., Yılmaz, D., & Şahinuç, A. (2022). Evaluating morphological compositional generalization in large language models for agglutinative languages. ArXiv. doi: 10.48550/ arXiv.2410.12656.
  22. Tsanko, I. (2025). Corpora and the study of language evolution: A historical linguistics perspective. SWorldJournal, 4(30-04), 122-129. doi: 10.30888/2663-5712.2025-30-04-041.
  23. Turkish National Corpus. (n.d.). Retrieved from https://www.tnc.org.tr/